Winterkamperen: zo blijf je warm in tent of hangmat

Een heldere winternacht in het bos, rijp op je tarp en de stilte van een bevroren landschap: winterkamperen is prachtig. Maar wie slecht voorbereid op pad gaat, ligt om drie uur 's nachts rillend wakker te wachten tot het licht wordt. Het goede nieuws: warm blijven in de winter is geen geluk, maar een kwestie van de juiste opbouw.

In deze gids lees je hoe je warm blijft in je tent of hangmat: welke slaapmat en slaapzak je kiest, hoe je je hangmat winterklaar maakt, wat je aantrekt voor de nacht en waar je op let met een tentkachel. Plus wat er in de Nederlandse natuur wel en niet mag.

1.Waarom je 's nachts kou lijdt

Je lichaam maakt de hele nacht warmte. Of je het warm hebt, hangt af van hoeveel je daarvan kwijtraakt. Dat gebeurt op vier manieren:

• Geleiding: warmte stroomt rechtstreeks naar alles wat je aanraakt, en vooral naar de koude grond onder je. In de winter is dit vaak de grootste lekkage.
• Wind (convectie): wind en tocht blazen de warme luchtlaag rond je lichaam en slaapzak steeds weg.
• Straling: je straalt warmte uit naar de koude lucht en de heldere hemel. Een tarp of tentdoek boven je houdt een deel daarvan tegen.
• Vocht: zweet, ademvocht en condens maken je kleding en vulling klam. Vochtige isolatie isoleert slechter, en verdampen kost warmte.

Elke laag in je slaapsysteem pakt een van die lekken aan: de slaapmat tegen de grond, de slaapzak of quilt tegen de koude lucht, de tent of tarp tegen wind en straling, en wol tegen vocht. Mis je er één, dan helpt de rest maar half.

2.Isolatie van onderen: je slaapmat

De dikste slaapzak helpt weinig als je op een dunne zomermat ligt: je gewicht drukt de vulling onder je plat, en de koude grond trekt de warmte uit je rug. Hoe goed een mat isoleert, zie je aan de R-waarde. Sinds 2020 testen de meeste merken die volgens dezelfde norm, ASTM F3340. Hoe hoger het getal, hoe beter de mat isoleert.

Indicatie op basis van het advies van Sea to Summit; geen exacte wetenschap.

Handig om te weten: R-waarden mag je optellen. Leg een schuimmat onder je luchtmat, en je hebt meteen een wintermat. De schuimmat beschermt je luchtmat bovendien tegen scherpe takjes, en als je luchtmat lek raakt, lig je nog steeds niet op de kale grond.

Highlander NAP-PAK Arctic R11 Opblaasbare Slaapmat Olijfgroen

R-waarde 11 (ASTM F3340) bij 900 gram: gemaakt voor vorst en sneeuw.

Bekijk product

Grüezi Wool Camping Comfort Slaapmat -8°C

Wolisolatie en twee luchtlagen, R-waarde 3,7. Comfortabel in tent of van.

Bekijk product

Robens ZigZag Slumber Pro Opvouwbare Slaapmat

Schuimmat met R-waarde 2,4: ideaal als extra laag onder je luchtmat.

Bekijk product

3.De juiste winterslaapzak

Bij een slaapzak zie je vaak twee temperaturen, gemeten volgens de norm ISO 23537:

• Comforttemperatuur: hierbij slaap je ontspannen en warm.
• Limiettemperatuur: hierbij kom je opgerold de nacht nog net door, maar warm is anders.

Kies voor de winter een slaapzak waarvan de comforttemperatuur in de buurt ligt van de koudste nacht die je verwacht. De limiettemperatuur is je veiligheidsmarge, geen doel. Let ook op een goede warmtekraag en een capuchon die je kunt dichttrekken, want via je hoofd en schouders ontsnapt veel warmte. En onthoud: ook de beste slaapzak werkt alleen op een goede slaapmat.

Grüezi Wolle Survival Ice Slaapzak -12°C

Comfort -6 °C, limiet -12 °C. Wol in de toplaag en een stevige buitenstof voor onder de tarp.

Bekijk product

Highlander Phoenix Flame 400 Mummy Slaapzak

Synthetische vulling, comfort -3 °C en ondergrens -9 °C. Robuust voor het basiskamp.

Bekijk product

Grüezi DownWool Subzero 2.0 Slaapzak -8°C

Dons en wol, comfort -2 °C en limiet -8 °C. Licht en klein in te pakken.

Bekijk product

Bekijk alle slaapzakken.

4.Warm slapen in je hangmat

In een hangmat heb je in de winter een eigen uitdaging: de koude lucht stroomt aan alle kanten om je heen, en je gewicht drukt de vulling van je slaapzak onder je plat. Een koude rug is het gevolg, ook in een dikke winterslaapzak. Zo los je dat op:

• Hang een underquilt of underblanket onder je hangmat. Die hangt aan de buitenkant, zodat niets de vulling platdrukt. Kies er een die warm genoeg is voor de koudste nacht.
• Bovenop: een warme slaapzak of een topquilt. Een quilt is in een wiebelende hangmat makkelijker dan een slaapzak met rits.
• Hang een tarp laag en strak boven je hangmat. Klap bij wind een kant naar beneden als windscherm.
• Een slaapmat in de hangmat kan als noodoplossing, maar schuift snel weg en wordt klam aan je rug.

Bushmen Underquilt Glow -2

300 gram gerecycled dons, comforttemperatuur -2 °C bij 525 gram. Past op elke hangmat.

Bekijk product

DD Hammocks Underblanket – Olive Green

Synthetische onderdeken van 2 meter lang. Volgens DD tot ongeveer -5 °C.

Bekijk product

DD Hammocks Hammock Quilt

Lichte topquilt zonder ritsen: trekkoorden maken er bijna een slaapzak van.

Bekijk product

Alles over underquilts lees je in Wat is een underquilt?. Nog geen hangmat of tarp? Kijk dan in Hangmat kiezen en Tarp kiezen.

5.Kleding: laagjes en een droge nachtset

Overdag wil je vooral niet bezweten raken: trek laagjes uit voordat je gaat zweten, en weer aan zodra je stilstaat. 's Avonds is de regel: droog naar bed. Neem een aparte nachtset mee die overdag in een drybag blijft:

• Een wollen onderlaag (shirt en lange onderbroek), die blijft isoleren als je toch wat zweet.
• Droge, warme sokken. Trek ze pas aan als je in je slaapzak gaat.
• Een muts of balaclava: je hoofd steekt uit je slaapzak en verliest veel warmte.
• Een warme tussenlaag voor rond het kamp en voor de vroege ochtend.

Woolpower Merino Mid Layer Full Zip Jacket 400 - Black

Warme merino tussenlaag die blijft isoleren als hij vochtig wordt.

Bekijk product

Weft - Noble Wilde Possum Merino Muts Charcoal

Dubbel gebreid van merino en possumvacht, en maar 58 gram.

Bekijk product

Weft - Noble Wilde Possum Merino Handschoenen Lange Vingers Black Marl

Warm tot in je vingertoppen, en ze blijven warm als ze nat worden.

Bekijk product

Weft - Noble Wilde Possum Merino Trekka Sokken Black

Stevige wandelsokken van merino en possum, met demping op de drukpunten.

Bekijk product

Welk Woolpower-gewicht past bij jouw winter, lees je in Woolpower 200, 400 of 600. En voor droge, warme voeten rond een nat winterkamp: Gateway1-laarzen.

6.Kampplek, tent en tentkachel

Hoe warm je slaapt, begint al bij de plek waar je je kamp opzet:

• Vermijd laagtes en dalbodems. Koude lucht zakt naar beneden en blijft daar hangen. Een plek iets hoger op een helling is vaak merkbaar minder koud.
• Zoek beschutting tegen de wind, bijvoorbeeld achter struiken of een bosrand. Zet je tent met de smalle kant naar de wind.
• Ventileer je tent, ook als het koud is. Je ademt 's nachts veel vocht uit. Zonder ventilatie slaat dat neer op je tentdoek en slaapzak.
• Adem niet in je slaapzak. Trek de capuchon dicht rond je gezicht, maar laat je mond en neus erbuiten.
• Neem je spullen mee in je slaapzak: batterijen, telefoon en je kleding voor de ochtend blijven zo warm.

Een tentkachel maakt een winterkamp in een tipi of tent een stuk comfortabeler: je kunt er je kleding drogen en op koken. Maar gebruik hem alleen in een tent die daarvoor gemaakt is, met een brandveilige doorvoer voor de pijp.

Petromax Loki 2 Tentkachel / Houtkachel

Verwarmen en koken in één, met regelbare luchttoevoer en kijkvenster.

Bekijk product

Bekijk alle tentkachels en accessoires.

7.Eten, drinken en de warme fles

Je lichaam heeft brandstof nodig om de hele nacht warmte te maken. Een paar simpele gewoontes maken een groot verschil:

• Eet een stevige, warme maaltijd voor het slapen. Vet en eiwit geven langer energie dan alleen snelle suikers. Leg een snack naast je slaapzak voor als je 's nachts wakker wordt.
• Drink genoeg. In de kou heb je minder dorst, maar je verliest wel vocht. Warme thee is ideaal.
• Ga warm je slaapzak in. Loop een rondje of doe wat squats, maar niet zo veel dat je gaat zweten.
• Plas voordat je gaat slapen. Je lichaam hoeft dan geen extra vocht warm te houden, en je hoeft er 's nachts niet uit.
• De warme-fles-truc: vul een lekdichte fles die tegen heet water kan met warm water, en neem hem mee in je slaapzak. Geen thermosfles: die houdt de warmte juist binnen.

Petromax RVS Thermosfles 1 liter

Dubbelwandig vacuüm RVS: warme thee voor de avond en de vroege ochtend.

Bekijk product

Klean Kanteen TKPro Thermosfles 0.75L - Zwart

Houdt thee of koffie volgens Klean Kanteen tot 28 uur warm.

Bekijk product

8.Wat mag in de Nederlandse natuur?

Wildkamperen is in Nederland niet toegestaan, ook niet in de winter. Wil je toch in de natuur slapen, dan heb je deze mogelijkheden:

• Paalkampeerplaatsen: gratis kamperen rond een paal in de natuur. Staatsbosbeheer heeft zijn paalkampeerterreinen gesloten, maar er zijn nog plekken van andere beheerders, bijvoorbeeld langs het Twentepad. Gebruikelijke regels: maximaal 72 uur, maximaal drie kleine tentjes binnen tien meter van de paal, geen open vuur en niets achterlaten. Koken op een brander mag.
• Natuurkampeerterreinen en kleine campings in het bos. Controleer vooraf of ze in de winter open zijn.
• Bij particulieren die een plek op hun eigen terrein aanbieden, met toestemming van de eigenaar.

Vuur maken mag in Nederland alleen waar dat uitdrukkelijk is toegestaan. Vraag het bij de beheerder of eigenaar, en kijk naar de lokale regels. Snijd ook geen levende takken af voor je bed of shelter: neem je eigen slaapmat mee.

Veelgestelde vragen over winterkamperen

Welke R-waarde heb je nodig om in de winter te kamperen?

Voor nachten rond het vriespunt en kouder adviseert Sea to Summit een R-waarde van 4 tot 6. Slaap je snel koud, lig je op bevroren grond of sneeuw, of staat er wind, kies dan hoger. R-waarden mag je optellen: een schuimmat met R 2 onder een luchtmat met R 3 geeft samen ongeveer R 5.

Wat is het verschil tussen comforttemperatuur en limiettemperatuur?

De comforttemperatuur is de temperatuur waarbij je volgens de ISO 23537-norm ontspannen en warm slaapt. De limiet is de temperatuur waarbij je opgerold nog net de nacht doorkomt zonder echt warm te zijn. Kies voor de winter een slaapzak waarvan de comforttemperatuur in de buurt ligt van de koudste nacht die je verwacht.

Is slapen in een hangmat in de winter te koud?

Nee, als je de onderkant goed isoleert. In een hangmat druk je de vulling van je slaapzak plat, dus je hebt een underquilt of underblanket nodig die buiten onder de hangmat hangt. Met een winterwarme underquilt, een warme slaapzak of topquilt en een tarp tegen de wind slaap je ook bij vorst prima in je hangmat.

Mag ik een tentkachel of brander in mijn tent gebruiken?

Een houtkachel gebruik je alleen in een tent of tipi die daarvoor gemaakt is, met een brandveilige doorvoer voor de pijp en goede ventilatie. Een gasbrander of barbecue hoort nooit in een afgesloten tent: bij verbranding komt koolmonoxide vrij, en dat zie en ruik je niet. Gebruik altijd een koolmonoxidemelder als er iets brandt in je onderkomen.

Mag je in Nederland wildkamperen in de winter?

Nee, wildkamperen is in Nederland niet toegestaan, ook niet in de winter. Je kunt wel terecht op paalkampeerplaatsen, natuurkampeerterreinen en campings die in de winter open zijn. Kijk vooraf wat er per plek is toegestaan, zeker als het om vuur gaat.

Moet je met kleren aan in je slaapzak slapen?

Trek een droge set aan voor de nacht, bijvoorbeeld een wollen onderlaag, droge sokken en een muts. Ga niet in je klamme dagkleding of in een dikke jas in je slaapzak liggen: vocht en samengedrukte vulling maken het juist kouder.

Bronnen: Sea to Summit, The new ASTM R-values for sleeping mats (2022); RIVM, symptomen koolmonoxidevergiftiging; RIVM, risico's verbrandingstoestellen; Kampeermeneer, paalkamperen; ANWB, wildkamperen in Nederland; productinformatie van de fabrikanten (temperaturen volgens ISO 23537 en opgave fabrikant).